Ung thư cổ tử cung: WHO công bố số liệu mới và mục tiêu 90-70-90 hướng tới loại trừ bệnh
Nhân Tháng Nhận thức Ung thư Cổ tử cung 2026, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) — cơ quan chuyên môn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — vừa công bố báo cáo cập nhật về gánh nặng bệnh và tiến độ hướng tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung trên toàn cầu.
Gánh nặng bệnh vẫn rất lớn
Theo số liệu năm 2022 mà IARC dẫn lại, thế giới ghi nhận hơn 660.000 phụ nữ được chẩn đoán ung thư cổ tử cung, và khoảng 350.000 người tử vong vì căn bệnh này trong cùng năm. Đáng chú ý, gánh nặng bệnh phân bố rất không đồng đều giữa các nhóm quốc gia theo mức thu nhập:
- Phụ nữ ở các nước có thu nhập trung bình có nguy cơ mắc bệnh cao gấp khoảng 2 lần, và nguy cơ tử vong cao gấp 2-4 lần so với phụ nữ ở các nước thu nhập cao.
- Phụ nữ ở các nước thu nhập thấp có tỷ lệ mắc bệnh cao gấp hơn 3 lần, và tỷ lệ tử vong cao gấp gần 9 lần so với các nước thu nhập cao.
Về mặt kinh tế - xã hội, ung thư cổ tử cung gây thiệt hại ước tính 26 tỷ USD năng suất lao động trong năm 2022 do người bệnh tử vong sớm. Tại các quốc gia có chỉ số phát triển con người (HDI) thấp, đây là loại ung thư gây thiệt hại năng suất do tử vong sớm lớn nhất trong tất cả các loại ung thư.
Mục tiêu loại trừ 90-70-90 vào năm 2030
WHO khởi động Sáng kiến Loại trừ Ung thư Cổ tử cung từ tháng 11/2020, với mục tiêu dài hạn là loại trừ căn bệnh này trên toàn cầu trước năm 2100. Để đi đúng lộ trình, mỗi quốc gia cần đạt đủ cả ba chỉ tiêu sau vào năm 2030:
- 90% trẻ em gái được tiêm đầy đủ vắc-xin HPV trước tuổi 15.
- 70% phụ nữ được sàng lọc bằng xét nghiệm có độ chính xác cao ở độ tuổi 35 và một lần nữa ở tuổi 45.
- 90% phụ nữ có tổn thương tiền ung thư được điều trị, và 90% phụ nữ mắc ung thư xâm lấn được quản lý/điều trị.
Điều trị tiền ung thư: đốt nhiệt là lựa chọn hiệu quả về chi phí
IARC xác định phương pháp đốt nhiệt (thermal ablation) là "lựa chọn điều trị hiệu quả về chi phí nhất" đối với các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung, và đã công bố một bản tóm tắt bằng chứng (Evidence Summary Brief) riêng về phương pháp này để hỗ trợ các hệ thống y tế, đặc biệt ở những nơi nguồn lực còn hạn chế.
Đào tạo nhân viên y tế
Để hỗ trợ triển khai mục tiêu sàng lọc và điều trị, IARC vừa phối hợp cùng WHO Academy và các đối tác ra mắt một chương trình đào tạo toàn diện về sàng lọc, chẩn đoán và quản lý tổn thương tiền ung thư cổ tử cung, nhằm nâng cao năng lực cho nhân viên y tế tuyến đầu, nhất là ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình — nơi gánh nặng bệnh cao nhất nhưng nguồn lực y tế lại hạn chế nhất.
Vì sao vắc-xin HPV và sàng lọc vẫn là chìa khóa
Ung thư cổ tử cung gần như luôn có liên quan đến nhiễm virus HPV (human papillomavirus) kéo dài. Vì vậy hai trụ cột phòng ngừa mà WHO nhấn mạnh — tiêm vắc-xin HPV cho trẻ em gái trước tuổi 15 và sàng lọc định kỳ bằng xét nghiệm có độ chính xác cao ở tuổi 35 và 45 — được xem là hai biện pháp then chốt giúp giảm số ca mắc mới và số ca tử vong trong những thập kỷ tới. Việc phát hiện và điều trị sớm tổn thương tiền ung thư, kết hợp với các phương pháp chi phí hợp lý như đốt nhiệt, cũng đóng vai trò quan trọng không kém trong chiến lược tổng thể.
Đây là những số liệu và mục tiêu mang tính định hướng chính sách y tế công cộng ở cấp độ toàn cầu và quốc gia. Với mỗi cá nhân, quyết định tiêm vắc-xin HPV, lựa chọn phương pháp và tần suất sàng lọc phù hợp cần được thảo luận cụ thể với bác sĩ, dựa trên độ tuổi, tiền sử sức khỏe và các yếu tố nguy cơ riêng.
