RED-S: Nhận biết Hội chứng Thiếu hụt Năng lượng Tương đối trong Thể thao ở cả nam và nữ vận động viên
Hội chứng Thiếu hụt Năng lượng Tương đối trong Thể thao (Relative Energy Deficiency in Sport - RED-S) là tình trạng sức khỏe và hiệu suất sa sút xảy ra khi năng lượng nạp vào không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng của quá trình tập luyện. Năm 2023, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) đã công bố bản cập nhật đồng thuận về RED-S trên tạp chí British Journal of Sports Medicine, do TS. Margo Mountjoy dẫn đầu cùng nhóm chuyên gia y học thể thao quốc tế. Bản cập nhật này tổng hợp hơn 170 nghiên cứu mới kể từ bản đồng thuận 2018 trước đó.
Nguyên nhân gây ra RED-S
Cốt lõi của RED-S là tình trạng thiếu hụt năng lượng khả dụng (low energy availability - LEA) — sự chênh lệch giữa năng lượng vận động viên nạp vào và phần năng lượng còn lại cho các chức năng cơ thể bình thường sau khi trừ đi năng lượng tiêu hao khi tập luyện. Khi tình trạng này kéo dài, cơ thể bắt đầu "tiết kiệm" năng lượng bằng cách cắt giảm các quá trình như tạo xương, sản xuất hormone sinh sản và chức năng miễn dịch. Bản đồng thuận 2023 cũng nhấn mạnh rằng riêng việc thiếu hụt carbohydrate khả dụng cũng có thể góp phần gây ra hội chứng này, không chỉ tổng năng lượng.
Ai có nguy cơ?
RED-S trước đây chủ yếu được mô tả ở các vận động viên nữ môn sức bền và thể thao thẩm mỹ, nhưng bản đồng thuận cập nhật nêu rõ: nam vận động viên cũng bị ảnh hưởng, đôi khi với triệu chứng khó nhận biết hơn vì không có dấu hiệu tương đương chu kỳ kinh nguyệt để cảnh báo. Vận động viên ở các môn thi đấu theo hạng cân, môn sức bền, và các môn chú trọng vóc dáng gầy hoặc hình thể nhất định dường như có nguy cơ cao hơn, ở mọi cấp độ thi đấu từ trẻ đến chuyên nghiệp.
Dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý
- Hiệu suất tập luyện giảm sút không rõ nguyên nhân, hồi phục chậm hơn
- Thường xuyên ốm, chấn thương hoặc gãy xương do stress (stress fracture)
- Chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh ở vận động viên nữ
- Mệt mỏi kéo dài, tâm trạng thấp, dễ cáu gắt, khó tập trung
- Ám ảnh quá mức về thức ăn, cân nặng hoặc hình thể
- Thay đổi cân nặng ngoài ý muốn hoặc khó duy trì cân nặng ổn định
Hậu quả với sức khỏe và hiệu suất
Nếu không được xử trí, RED-S có thể ảnh hưởng đến mật độ xương (tăng nguy cơ gãy xương), cân bằng nội tiết, sức khỏe tim mạch, hệ miễn dịch và sức khỏe tâm thần. Về hiệu suất, bản đồng thuận liên hệ RED-S với khả năng thích nghi tập luyện kém đi, suy giảm khả năng ra quyết định, giảm sức bền và sức mạnh, cùng nguy cơ chấn thương cao hơn — trái ngược hoàn toàn với mục tiêu tập luyện của vận động viên.
Khuyến nghị từ bản đồng thuận
Bản đồng thuận 2023 giới thiệu công cụ sàng lọc và quản lý cập nhật, Công cụ Đánh giá Lâm sàng RED-S phiên bản 2 (REDs CAT2), dành cho các bác sĩ chuyên môn sử dụng để đánh giá nguy cơ và mức độ nghiêm trọng. Bản đồng thuận kêu gọi cách tiếp cận đa chuyên khoa, bao gồm bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng thể thao và chuyên gia sức khỏe tâm thần, cùng với các nỗ lực phòng ngừa từ huấn luyện viên và các tổ chức thể thao.
Bài viết này chỉ mang tính giáo dục chung, không thay thế cho tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Nếu bạn hoặc vận động viên bạn biết có dấu hiệu nghi ngờ RED-S, vui lòng gặp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thể thao để được đánh giá đúng cách — không nên tự chẩn đoán hoặc tự điều trị.
Nguồn: British Journal of Sports Medicine (BJSM) — 2023 IOC Consensus Statement (Mountjoy et al.)
