← ← Quay lại bài viết

Chế độ ăn cho bệnh gout: Nên tránh gì, nên ăn gì, và ăn uống có thay được thuốc không?

Gout (gút) là dạng viêm khớp phổ biến nhất, ảnh hưởng đến hơn 55 triệu người trên thế giới, trong đó nam giới có nguy cơ mắc cao gấp khoảng 3 lần nữ giới. Đặc trưng của bệnh là những cơn đau khớp đột ngột, dữ dội — thường ở ngón chân cái — do tinh thể axit uric hình kim tích tụ trong khớp. Chế độ ăn từ lâu được xem là "vũ khí" quan trọng để kiểm soát gout, nhưng thực tế nó hiệu quả đến đâu, và nên ăn/tránh gì cụ thể? Bài viết tổng hợp từ Harvard Health Publishing cùng các nguồn y khoa uy tín khác (Mayo Clinic, Cleveland Clinic, National Kidney Foundation).

Purine là gì và vì sao nó liên quan đến gout?

Purine là hợp chất tự nhiên có trong nhiều loại thực phẩm và cả trong cơ thể người. Khi cơ thể phân hủy purine, sản phẩm phụ tạo ra là axit uric. Bình thường, thận sẽ lọc axit uric ra khỏi máu và đào thải qua nước tiểu. Nhưng khi cơ thể sản xuất quá nhiều axit uric hoặc thận không đào thải kịp, nồng độ axit uric trong máu tăng cao, hình thành các tinh thể sắc nhọn hình kim lắng đọng trong khớp — gây viêm, sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội, chính là cơn gout cấp.

Thực phẩm nên tránh hoặc hạn chế

• Nội tạng động vật: gan, thận, óc, lưỡi, lòng — đây là nhóm có hàm lượng purine cao nhất, nên tránh hoàn toàn.
• Thịt đỏ và thịt thú săn (nai, lợn rừng, bison) — nên ăn hạn chế.
• Hải sản có purine cao: cá cơm, cá mòi, cá trích, cá thu, sò điệp — được xem là những "thủ phạm" hàng đầu. Các loại như tôm, cua, hàu, mực, sò nên chỉ ăn thỉnh thoảng.
• Nước dùng, nước sốt nấu từ thịt — do chiết xuất nhiều purine trong quá trình ninh nấu.
• Đồ uống có cồn, đặc biệt là bia và rượu mạnh, vì cồn làm giảm khả năng đào thải axit uric của thận. Nên tránh hoàn toàn rượu bia trong giai đoạn đang lên cơn gout cấp.
• Thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường fructose (nước ngọt có gas, nước trái cây đóng chai, thực phẩm chế biến sẵn dùng siro ngô hàm lượng fructose cao) — fructose kích thích gan sản sinh thêm axit uric.

Thực phẩm nên ưu tiên

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị người bị gout nên theo mô hình ăn kiểu Địa Trung Hải hoặc DASH, với đặc điểm:

• Nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu, quả bơ.
• Sữa và chế phẩm từ sữa ít béo — một số nghiên cứu cho thấy sữa ít béo có thể giúp giảm nguy cơ lên cơn gout.
• Thực phẩm giàu chất xơ nói chung.
• Hạn chế thịt đỏ và đường bổ sung.
• Quả anh đào (cherry): một số nghiên cứu ghi nhận ăn cherry hoặc uống nước ép cherry chua có thể giúp giảm nguy cơ tái phát cơn gout, nhờ hoạt chất anthocyanin có tính chống viêm, chống oxy hóa.
• Vitamin C: có thể hỗ trợ giảm nồng độ axit uric; nên bổ sung qua trái cây ít fructose như cam, bưởi, dứa, dâu tây thay vì viên uống liều cao khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
• Rau củ giàu purine thực vật (đậu Hà Lan, măng tây, rau bina/spinach) — theo các nghiên cứu, nhóm này không làm tăng nguy cơ gout như purine từ động vật, nên không cần kiêng khem quá mức.

Chế độ ăn có thay thế được thuốc điều trị không?

Đây là điểm quan trọng cần hiểu đúng: theo Harvard Health, chế độ ăn "không đáng tin cậy bằng thuốc" trong việc phòng ngừa các đợt gout cấp tái phát. Với người có nồng độ axit uric cao hoặc đã từng lên cơn gout nhiều lần, thuốc hạ axit uric (theo chỉ định của bác sĩ) vẫn là biện pháp kiểm soát bệnh nền tảng và hiệu quả nhất. Chế độ ăn đóng vai trò hỗ trợ, giúp giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt cấp, nhưng không nên dùng để thay thế phác đồ điều trị y khoa đã được kê đơn.

Các yếu tố lối sống khác cần lưu ý

• Kiểm soát cân nặng: thừa cân làm tăng nguy cơ gout; giảm cân từ từ, khoa học (tránh giảm cân quá nhanh) có thể giúp hạ axit uric.
• Uống đủ nước: nước giúp hỗ trợ thận đào thải axit uric qua đường tiểu hiệu quả hơn.
• Vận động thể chất đều đặn kết hợp chế độ ăn cân bằng, phù hợp với định hướng tập luyện và dinh dưỡng khoa học nói chung.

Lưu ý: Bài viết tổng hợp thông tin khoa học chung, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay điều trị y khoa cá nhân. Nếu bạn đang có triệu chứng gout hoặc đang điều trị bệnh này, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có phác đồ phù hợp.

Nguồn tham khảo: Harvard Health Publishing — What is the gout diet?; Mayo Clinic, Cleveland Clinic, National Kidney Foundation.

Nguồn: Harvard Health Publishing