Hội chứng ống cổ tay: nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
Hội chứng ống cổ tay (carpal tunnel syndrome) là tình trạng dây thần kinh giữa (median nerve) — dây thần kinh chạy dọc cánh tay xuống bàn tay — bị chèn ép khi đi qua một khoang hẹp ở cổ tay gọi là ống cổ tay. Đây là một trong những bệnh lý chèn ép dây thần kinh thường gặp nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác và vận động của bàn tay.
Nguyên nhân
Theo Harvard Health Publishing, hội chứng ống cổ tay xảy ra khi dây thần kinh giữa bị kích thích hoặc chèn ép trong không gian chật hẹp của ống cổ tay. Một số yếu tố hoặc bệnh lý thường đi kèm và có thể góp phần gây ra tình trạng này gồm:
- Viêm khớp (arthritis)
- Gãy xương cổ tay
- Mang thai
- Bệnh tiểu đường
- Sử dụng bàn tay lặp đi lặp lại nhiều lần (đánh máy, thu ngân, công việc lắp ráp, một số môn thể thao)
- Bệnh tuyến giáp, đặc biệt là suy giáp
- Trong nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể
Đáng chú ý, Harvard Health nhấn mạnh rằng không có bằng chứng nào cho thấy việc sử dụng bàn phím máy tính là nguyên nhân gây ra hội chứng ống cổ tay — quan niệm này là một hiểu lầm phổ biến.
Triệu chứng
Các biểu hiện chính của hội chứng ống cổ tay tập trung ở ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa, bao gồm:
- Cảm giác nóng rát, tê bì hoặc châm chích ở các ngón tay
- Khó khăn khi cầm nắm và giữ các vật dụng như dụng cụ, bút, đồ dùng ăn uống
- Khó nắm chặt bàn tay thành nắm đấm
- Đau ở cổ tay lan xuống bàn tay hoặc cẳng tay
- Nếu không được điều trị, có thể dẫn đến teo cơ vùng gốc ngón cái
Triệu chứng thường nặng hơn vào ban đêm và cũng có thể xuất hiện trong ngày khi làm các động tác như cầm vô lăng, cầm vợt, tạ tay, gõ bàn phím, hoặc giữ cổ tay ở tư thế gập trong thời gian dài.
Chẩn đoán
Việc chẩn đoán thường bắt đầu bằng thăm khám lâm sàng, bao gồm đánh giá cảm giác ở ngón tay, sức cơ bàn tay, kiểm tra các dấu hiệu viêm khớp và tình trạng tích tụ dịch ở tay chân. Các nghiệm pháp lâm sàng cụ thể được Harvard Health mô tả gồm:
- Nghiệm pháp Tinel: gõ nhẹ lên vùng da phía trên dây thần kinh giữa ở cổ tay để xem có gây ra cảm giác tê, châm chích hay không
- Nghiệm pháp Phalen: gập cổ tay trong khoảng 30 đến 60 giây để xem triệu chứng có xuất hiện hay không
- Xét nghiệm dẫn truyền thần kinh ở bàn tay bị ảnh hưởng
- Xét nghiệm máu để tìm bệnh tiểu đường và bệnh tuyến giáp
- Chụp X-quang ít khi hữu ích trong chẩn đoán hội chứng này
Điều trị
Điều trị không phẫu thuật thường được áp dụng trước, bao gồm:
- Đeo nẹp cổ tay (wrist splint) — thường là biện pháp khởi đầu
- Dùng thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) như aspirin, ibuprofen, naproxen để giảm đau và giảm viêm
- Dùng acetaminophen như một lựa chọn thay thế
- Tiêm cortisone để giảm sưng viêm tạm thời
Điều trị phẫu thuật được xem xét khi các biện pháp bảo tồn không hiệu quả, bằng cách cắt dây chằng ở gốc cổ tay để tạo thêm không gian cho dây thần kinh.
Theo Harvard Health, phần lớn người mắc hội chứng ống cổ tay hồi phục hoàn toàn sau điều trị, tuy nhiên một tỷ lệ nhỏ có thể để lại tổn thương thần kinh vĩnh viễn nếu không được can thiệp kịp thời.
Phòng ngừa
Một số thói quen công thái học (ergonomic) được khuyến nghị để giảm nguy cơ:
- Giữ cổ tay ở tư thế trung tính (thẳng, không gập) khi gõ bàn phím
- Sử dụng miếng lót cổ tay êm và khay bàn phím có thể điều chỉnh
- Giảm lực gõ lên phím
- Nghỉ giải lao mỗi 15 phút và thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ nhàng
- Giữ tư thế ngồi thẳng lưng để giảm áp lực lên dây thần kinh
- Với người chơi thể thao, nên tham khảo huấn luyện viên hoặc bác sĩ y học thể thao để có biện pháp bảo vệ cổ tay phù hợp
Nếu bạn có các triệu chứng như tê bì, châm chích kéo dài ở tay, đặc biệt là về đêm, nên đi khám bác sĩ để được đánh giá và tư vấn hướng xử trí phù hợp, không nên tự chẩn đoán hay tự điều trị.
Nguồn: Harvard Health Publishing
