Long COVID: Phát hiện kháng thể tự miễn tấn công hệ thần kinh, mở hướng điều trị mới
Hàng chục triệu người trên thế giới vẫn đang sống chung với các triệu chứng kéo dài sau khi mắc COVID-19 — tình trạng thường được gọi là "long COVID" hay hội chứng hậu COVID. Theo tổng hợp từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), các triệu chứng phổ biến nhất bao gồm mệt mỏi kéo dài, tình trạng kiệt sức trầm trọng hơn sau gắng sức (fatigue kèm "postexertional malaise"), khó thở, suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung ("sương mù não"), đau lan tỏa khắp cơ thể, và rối loạn thần kinh tự chủ khi thay đổi tư thế (orthostasis) — những dấu hiệu khiến 1 trong 4 người mắc long COVID gặp hạn chế hoạt động đáng kể trong sinh hoạt hằng ngày.
Một nghiên cứu mới, do các nhà khoa học của Đại học Yale (dẫn đầu là TS. Akiko Iwasaki cùng TS. Tamas L. Horvath) phối hợp với nhóm nghiên cứu tại Trường Y Icahn thuộc Mount Sinai (do TS. David Putrino đồng chủ trì), công bố trên tạp chí Cell ngày 28/5/2026 và được NIH giới thiệu, đã cung cấp bằng chứng đáng chú ý cho thấy ở một nhóm bệnh nhân, chính hệ miễn dịch của cơ thể — chứ không phải virus còn sót lại — là thủ phạm gây ra các triệu chứng thần kinh dai dẳng.
Cách nghiên cứu được thực hiện
Nhóm nghiên cứu lấy mẫu máu từ ba nhóm: người mắc long COVID, người từng mắc COVID-19 nhưng đã hồi phục hoàn toàn, và người khỏe mạnh chưa từng nhiễm. Kháng thể được tinh lọc từ máu của những người tham gia, sau đó được sàng lọc đối chiếu với hơn 21.000 loại protein của con người để xác định chính xác kháng thể đang nhắm mục tiêu vào đâu trong cơ thể. Cuối cùng, các nhà khoa học truyền kháng thể lấy từ bệnh nhân long COVID vào chuột khỏe mạnh để quan sát chuột có phát triển triệu chứng tương tự người bệnh hay không.
Kết quả chính
- Kháng thể (autoantibody) từ người mắc long COVID phản ứng với mô thần kinh của con người thường xuyên hơn hẳn so với kháng thể của người khỏe mạnh
- Các kháng thể này nhắm vào các mô liên quan đến: dẫn truyền tín hiệu đau, trí nhớ, khả năng giữ thăng bằng, xử lý cảm giác, và kiểm soát hệ thần kinh tự chủ — lý giải vì sao bệnh nhân thường gặp đồng thời sương mù não, chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi, cảm giác đau rát hoặc tê bì
- Bệnh nhân có kháng thể nhắm vào các vùng não hoặc protein cụ thể có xu hướng biểu hiện cùng một nhóm triệu chứng đặc trưng; ví dụ, người có kháng thể nhắm vào vùng não gọi là locus coeruleus dễ bị mất khứu giác và vị giác hơn
- Khi truyền kháng thể lấy từ bệnh nhân long COVID có triệu chứng đau mạn tính mới khởi phát vào chuột, toàn bộ số chuột được truyền đều phát triển các hành vi liên quan đến đau. Nhìn chung, chuột nhận kháng thể xuất hiện tình trạng tăng nhạy cảm với đau, mệt mỏi, mất thăng bằng, tổn thương các sợi thần kinh nhỏ, và hoạt hóa bất thường ở những vùng não liên quan đến đau, mệt mỏi, trí nhớ và điều hòa cảm xúc
Một thành viên nhóm nghiên cứu, TS. Keyla Santos Guedes de Sá, chia sẻ điều gây ấn tượng nhất là nhóm đã "tìm thấy kháng thể gây ra triệu chứng giống hệt những gì bệnh nhân báo cáo" khi được chuyển sang mô hình động vật — một bằng chứng nhân-quả hiếm gặp trong nghiên cứu về long COVID.
Ý nghĩa và hướng đi tiếp theo
Phát hiện này không có nghĩa mọi trường hợp long COVID đều do tự miễn gây ra, mà cho thấy có một nhóm nhỏ (subset) bệnh nhân mà cơ chế bệnh sinh liên quan trực tiếp đến kháng thể tự tấn công hệ thần kinh của chính mình. Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này có thể mở đường cho việc thử nghiệm các liệu pháp vốn đã được dùng trong điều trị các bệnh tự miễn khác đối với nhóm bệnh nhân long COVID có đặc điểm kháng thể phù hợp, thay vì áp dụng một phác đồ chung cho tất cả.
Đây là một bước tiến quan trọng về mặt cơ chế sinh học, nhưng vẫn cần thêm các nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng để xác định liệu pháp cụ thể nào thực sự hiệu quả và an toàn. Nếu bạn hoặc người thân đang có các triệu chứng nghi ngờ long COVID kéo dài sau khi mắc COVID-19, nên trao đổi với bác sĩ để được thăm khám, đánh giá và theo dõi phù hợp, thay vì tự chẩn đoán hay tự điều trị.