Dùng thuốc GLP-1 giảm cân: Vì sao tập kháng lực là chìa khóa bảo vệ khối cơ
Các thuốc nhóm GLP-1 như semaglutide (Wegovy, Ozempic) và tirzepatide (Zepbound, Mounjaro) đang tạo ra một cuộc cách mạng trong điều trị béo phì, giúp nhiều người giảm 15-20% trọng lượng cơ thể. Nhưng một tổng quan khoa học công bố năm 2026 trên tạp chí Diseases (MDPI) cảnh báo: nếu không có chiến lược tập luyện và dinh dưỡng phù hợp, một phần đáng kể trọng lượng giảm được không phải là mỡ, mà là khối cơ quý giá.
Bao nhiêu cân nặng giảm là khối cơ?
Theo tổng hợp bằng chứng lâm sàng, khối lượng nạc (lean mass — chủ yếu là cơ xương) có thể chiếm tới 25-40% tổng số cân nặng giảm được khi dùng thuốc GLP-1 mà không kết hợp can thiệp bảo tồn cơ. Với các hợp chất liều cao thế hệ mới, tỷ lệ này có xu hướng tiến gần mốc trên của khoảng ước tính. Để so sánh, giảm cân bằng chế độ ăn kiêng thông thường (không thuốc) thường chỉ mất khoảng 20-25% khối lượng là khối nạc — nghĩa là GLP-1 có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất cơ nếu không được chủ động phòng ngừa.
Mất cơ quá mức không chỉ ảnh hưởng vóc dáng: nó làm giảm tỷ lệ trao đổi chất cơ bản, tăng nguy cơ "hồi phục cân nặng" sau khi ngừng thuốc, suy giảm sức mạnh chức năng và tăng nguy cơ loãng xương, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Tập kháng lực — trụ cột không thể thiếu
Bằng chứng hiện có (bao gồm các thử nghiệm như S-LITE) cho thấy kết hợp tập kháng lực có giám sát với chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể giúp bảo tồn, thậm chí tăng nhẹ khối cơ trong quá trình giảm cân bằng thuốc. Các tổ chức chuyên môn khuyến nghị mô hình "bốn trụ cột" để giảm thiểu mất cơ:
- Protein đầy đủ: khoảng 1,2-1,6 g protein/kg thể trọng/ngày, cao hơn đáng kể so với khuyến nghị thông thường cho người không dùng thuốc GLP-1.
- Leucine mỗi bữa ăn: phân bổ protein đều trong ngày, đảm bảo đủ lượng leucine (axit amin kích hoạt tổng hợp protein cơ) trong từng bữa.
- Tập kháng lực đều đặn: tối thiểu 2-3 buổi/tuần, tác động lên các nhóm cơ lớn, là kích thích cơ học cần thiết để "báo hiệu" cơ thể giữ lại mô cơ thay vì đốt cháy nó.
- Năng lượng vừa đủ: tránh thâm hụt calo quá sâu, vì thâm hụt quá lớn kết hợp tác dụng ức chế thèm ăn mạnh của thuốc GLP-1 dễ dẫn đến ăn không đủ protein và năng lượng.
Hướng nghiên cứu mới: ức chế myostatin
Ngoài tập luyện và dinh dưỡng, các thử nghiệm giai đoạn 2 kết hợp semaglutide với thuốc ức chế myostatin (như bimagrumab) đã cho kết quả đầy hứa hẹn, giảm tỷ lệ khối nạc trong tổng số cân giảm xuống chỉ còn khoảng 7% — thấp hơn nhiều so với mức 25-40% khi dùng GLP-1 đơn độc. Đây là hướng đi tiềm năng nhưng vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa phải điều trị chuẩn thường quy.
Khuyến nghị thực hành
Nếu đang hoặc dự định dùng thuốc GLP-1 để giảm cân, các chuyên gia khuyến nghị:
- Bắt đầu hoặc duy trì chương trình tập kháng lực có cấu trúc song song với liệu trình thuốc, không đợi đến khi tăng cân trở lại mới tập.
- Theo dõi thành phần cơ thể (không chỉ cân nặng) định kỳ, ví dụ bằng DEXA hoặc BIA, để phát hiện sớm nếu mất cơ vượt mức bình thường.
- Ưu tiên thực phẩm giàu protein trong mỗi bữa ăn, có thể cần dùng thêm thực phẩm bổ sung protein nếu khẩu phần ăn giảm mạnh do tác dụng ức chế thèm ăn của thuốc.
- Đánh giá chức năng vận động (sức mạnh cầm nắm, tốc độ đi bộ) định kỳ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có nguy cơ loãng xương.
Lưu ý quan trọng: Bài viết này mang tính chất tham khảo, tổng hợp từ y văn khoa học và không thay thế tư vấn y tế cá nhân. GLP-1 là thuốc kê đơn — hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bắt đầu, điều chỉnh liều hoặc ngừng sử dụng thuốc, cũng như trước khi thay đổi đáng kể chế độ tập luyện hoặc dinh dưỡng trong quá trình điều trị.
Sản phẩm hữu ích
- Whey protein isolate — hỗ trợ đáp ứng nhu cầu protein cao hơn (1,2-1,6 g/kg/ngày) khi khẩu phần ăn giảm do thuốc GLP-1.
- Bộ dây kháng lực (resistance bands) — công cụ tiện lợi để duy trì tập kháng lực tại nhà, hỗ trợ bảo tồn khối cơ.
Nguồn: Diseases (MDPI) - Lean Mass and Musculoskeletal Preservation in GLP-1-Based Obesity Treatment
