Ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, nghiên cứu Harvard cảnh báo
Một nghiên cứu mới của Đại học Harvard, công bố trên tạp chí American Journal of Public Health ngày 3/6/2026, cho thấy những người ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods) có nguy cơ sa sút trí tuệ (dementia) cao hơn đáng kể so với những người ưu tiên thực phẩm nguyên chất, ít qua chế biến.
Nghiên cứu được thực hiện như thế nào
Nhóm nghiên cứu theo dõi 5.370 người lớn tuổi (tuổi trung bình 64, 55% là nữ) tham gia khảo sát Health and Retirement Study, trong gần 9 năm (từ 2012 đến 2020). Ngay từ đầu, người tham gia được hỏi về thói quen ăn uống qua bảng câu hỏi dinh dưỡng, sau đó được kiểm tra trí nhớ và khả năng chú ý bằng các bài test chuẩn hóa, lặp lại 2 năm một lần trong suốt thời gian nghiên cứu.
Thực phẩm siêu chế biến trong nghiên cứu bao gồm các nhóm quen thuộc như đồ uống có đường, thịt nguội/thịt chế biến sẵn (deli meats) và thức ăn nhanh (fast food) — những loại thực phẩm trải qua nhiều công đoạn công nghiệp, thường chứa nhiều phụ gia, đường và chất béo bão hòa.
Kết quả đáng chú ý
- Nhóm ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến nhất có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ cao hơn 58% so với nhóm ăn ít nhất.
- Ngược lại, nhóm ưu tiên thực phẩm nguyên chất, ít qua chế biến có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn 41%.
- Với suy giảm nhận thức chưa tới mức sa sút trí tuệ (cognitive impairment without dementia - CIND): nhóm ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có nguy cơ cao hơn 46%, trong khi nhóm ăn thực phẩm nguyên chất có nguy cơ thấp hơn 24%.
Vì sao thực phẩm siêu chế biến có thể ảnh hưởng đến não bộ
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng thực phẩm siêu chế biến có liên quan chặt chẽ đến béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp và cholesterol LDL cao — đây đều là những yếu tố nguy cơ đã được xác lập của suy giảm nhận thức. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu quan sát, chỉ cho thấy mối liên hệ (association), chưa chứng minh được quan hệ nhân quả (causation) trực tiếp giữa thực phẩm siêu chế biến và sa sút trí tuệ.
Bài viết được thẩm định chuyên môn bởi Tiến sĩ Robert H. Shmerling, Biên tập viên cấp cao tại Harvard Health Publishing.
Khuyến nghị thực tế
Dù chưa khẳng định được nguyên nhân trực tiếp, giới chuyên môn cho rằng việc hạn chế thực phẩm siêu chế biến — thay bằng rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm tươi ít qua chế biến — vẫn là một chiến lược có cơ sở khoa học để bảo vệ sức khỏe não bộ về lâu dài, bên cạnh lợi ích đã biết đối với tim mạch và kiểm soát cân nặng.
Nguồn: Harvard Health Publishing
