"Giảm rồi tăng cân trở lại" có thực sự nguy hiểm? Phân tích mới trên The Lancet đặt lại vấn đề
Trong nhiều năm, "hiệu ứng yo-yo" — tức tình trạng giảm cân rồi tăng cân trở lại nhiều lần (weight cycling) — vẫn thường được cảnh báo là có hại cho sức khỏe chuyển hóa. Nhưng một bài phân tích tổng quan mới, công bố tháng 5/2026 trên tạp chí The Lancet Diabetes & Endocrinology, cho thấy bằng chứng ủng hộ quan điểm này thực ra không vững chắc như vẫn tưởng.
Giả thuyết cũ: vì sao yo-yo dieting từng bị coi là có hại
Từ trước tới nay, giới khoa học lo ngại rằng việc giảm - tăng cân lặp đi lặp lại có thể gây hại theo cơ chế: mỗi lần tăng cân trở lại, cơ thể có xu hướng lấy lại mỡ nhiều hơn nhưng lấy lại khối cơ (lean mass) ít hơn so với lượng đã mất. Về lâu dài, điều này được cho là có thể dẫn đến mất cơ (sarcopenia), làm chậm tốc độ trao đổi chất, và khiến tình trạng béo phì cùng các biến chứng chuyển hóa của nó trở nên trầm trọng hơn.
Điều phân tích mới phát hiện
Nhóm tác giả — Giáo sư Faidon Magkos (Đại học Copenhagen) và Giáo sư Norbert Stefan (Trung tâm Nghiên cứu Tiểu đường Đức, Bệnh viện Đại học Tübingen và Helmholtz Munich) — đã rà soát lại nhiều thập kỷ nghiên cứu về chủ đề này. Kết luận đáng chú ý của họ: không có bằng chứng nhân quả thuyết phục cho thấy bản thân việc giảm - tăng cân nhiều lần gây hại lâu dài cho người có tình trạng béo phì.
Theo phân tích, những lợi ích của việc giảm cân dù chỉ là tạm thời — như cải thiện các chỉ số chuyển hóa, sức khỏe tim mạch và chất lượng cuộc sống trong giai đoạn giảm cân — nhìn chung vượt trội hơn so với những rủi ro tiềm ẩn từ việc cân nặng dao động lên xuống.
Ý nghĩa với người đang cố gắng giảm cân
Phát hiện này có ý nghĩa thực tế quan trọng: nỗi lo "giảm cân rồi lại tăng lại thì còn hại hơn không giảm" — vốn khiến không ít người nản lòng hoặc từ bỏ việc cố gắng giảm cân — dường như không có cơ sở khoa học vững chắc như vẫn nghĩ. Việc cố gắng giảm cân, dù kết quả không duy trì được vĩnh viễn, vẫn mang lại lợi ích sức khỏe trong giai đoạn thực hiện.
Tuy vậy, các tác giả không cho rằng nên xem nhẹ việc kiểm soát cân nặng ổn định lâu dài — mục tiêu lý tưởng vẫn là duy trì được cân nặng khỏe mạnh một cách bền vững. Đây là một phân tích tổng quan nhằm đặt lại một giả thuyết đã tồn tại lâu, không phải lời khuyên khuyến khích giảm - tăng cân liên tục như một chiến lược. Người có nhu cầu giảm cân, đặc biệt nếu có bệnh nền như tiểu đường hoặc tim mạch, vẫn nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.
