FDA phê duyệt thuốc đầu tiên điều trị béo phì do tổn thương vùng dưới đồi, giảm 19,8% BMI trong thử nghiệm pha 3
Béo phì mắc phải do tổn thương vùng dưới đồi (acquired hypothalamic obesity) là một dạng béo phì nặng, khó kiểm soát, thường xảy ra sau phẫu thuật hoặc xạ trị các khối u ở vùng dưới đồi (hypothalamus) — đặc biệt ở trẻ em từng điều trị u não. Người bệnh thường bị đói dữ dội không kiểm soát được (hyperphagia) do tổn thương vùng não điều hòa cảm giác no, khiến việc giảm cân bằng ăn kiêng hay tập luyện thông thường gần như không hiệu quả. Kết quả thử nghiệm pha 3 mang tên TRANSCEND, vừa công bố trên tạp chí NEJM, cho thấy một loại thuốc mới — setmelanotide — có thể mang lại cải thiện đáng kể cho nhóm bệnh nhân này.
Thuốc hoạt động theo cơ chế nào
Vùng dưới đồi bị tổn thương thường làm gián đoạn quá trình sản xuất alpha-MSH — một chất truyền tín hiệu quan trọng trong con đường thụ thể MC4R (melanocortin-4 receptor), vốn đóng vai trò điều hòa cảm giác no và cân bằng năng lượng của cơ thể. Setmelanotide là một chất chủ vận trực tiếp lên thụ thể MC4R, hoạt động ngay tại điểm mà con đường tín hiệu này bị gián đoạn do tổn thương não, giúp khôi phục một phần khả năng điều hòa cảm giác no.
Kết quả thử nghiệm
Thử nghiệm TRANSCEND là nghiên cứu toàn cầu, ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược, với 120 người tham gia từ 4 tuổi trở lên mắc béo phì do tổn thương vùng dưới đồi. Người tham gia được chia theo tỷ lệ 2:1 để dùng setmelanotide tiêm dưới da mỗi ngày hoặc giả dược, theo dõi trong 52 tuần.
Kết quả cho thấy nhóm dùng thuốc giảm trung bình 16,5% chỉ số BMI, so với nhóm giả dược lại tăng 3,3% BMI — chênh lệch có ý nghĩa thống kê rất cao (p<0,0001). Sau khi hiệu chỉnh theo nhóm giả dược, mức giảm BMI đạt 19,8%, và có tới 80% bệnh nhân dùng thuốc giảm được ít nhất 5% BMI sau 52 tuần điều trị. Ngoài giảm cân, thuốc còn giúp giảm đáng kể cảm giác đói dữ dội — vốn là triệu chứng gây khổ sở và khó kiểm soát nhất ở nhóm bệnh nhân này.
Ý nghĩa lâm sàng
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt setmelanotide cho chỉ định này vào ngày 19/3/2026, trước khi kết quả đầy đủ được công bố trên NEJM khoảng 4 tháng. Đây là thuốc đầu tiên được phê duyệt riêng cho tình trạng béo phì do tổn thương vùng dưới đồi — một nhóm bệnh nhân trước đây gần như không có lựa chọn điều trị hiệu quả ngoài việc kiểm soát triệu chứng.
Vì đây là thuốc điều trị cho một tình trạng bệnh lý cụ thể (không phải thuốc giảm cân đại trà), người bệnh cần được bác sĩ nội tiết hoặc chuyên khoa liên quan chẩn đoán xác định nguyên nhân béo phì trước khi cân nhắc sử dụng, đồng thời theo dõi tác dụng phụ trong suốt quá trình điều trị.
Nguồn: The New England Journal of Medicine
