Mất ngủ mãn tính: khi nào nên kết hợp thuốc với liệu pháp tâm lý, khi nào không
Mất ngủ kéo dài là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất, và câu hỏi "nên trị bằng thuốc, bằng liệu pháp tâm lý, hay cả hai" vẫn khiến nhiều người bối rối. Ngày 13/4/2026, Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine - AASM) đã công bố một hướng dẫn thực hành lâm sàng mới, đăng trên Journal of Clinical Sleep Medicine, tập trung trả lời chính xác câu hỏi đó: đối với người lớn bị mất ngủ mãn tính, có nên kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi cho mất ngủ (CBT-I) với thuốc ngủ, thay vì dùng riêng lẻ từng phương pháp hay không?
CBT-I là gì?
CBT-I (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia) là liệu pháp tâm lý đã được chứng minh hiệu quả trong điều trị mất ngủ mãn tính, giúp người bệnh thay đổi những suy nghĩ và thói quen khiến giấc ngủ bị rối loạn, mà không cần dùng thuốc. Từ lâu, CBT-I đã được xem là lựa chọn điều trị hàng đầu cho mất ngủ mãn tính ở người lớn. Hướng dẫn mới của AASM xem xét thêm: khi kết hợp CBT-I với thuốc ngủ thì kết quả điều trị thay đổi như thế nào so với dùng một trong hai phương pháp riêng lẻ.
Hai khuyến nghị chính của AASM
Nhóm chuyên gia của AASM đưa ra hai khuyến nghị, cả hai đều ở mức "có điều kiện" (conditional) với độ tin cậy bằng chứng được đánh giá là thấp:
- Khuyến nghị 1: Đề xuất dùng điều trị kết hợp (CBT-I cộng với thuốc ngủ) thay vì chỉ dùng thuốc đơn thuần. Nhóm chuyên gia nhận thấy khi kết hợp, người bệnh có cải thiện có ý nghĩa lâm sàng về mức độ mất ngủ tổng thể và về tính liên tục của giấc ngủ, dù mức hiệu quả mong muốn được đánh giá là nhỏ. Điểm cần lưu ý: tình trạng buồn ngủ vào buổi sáng xảy ra thường xuyên hơn ở nhóm điều trị kết hợp so với nhóm chỉ dùng thuốc.
- Khuyến nghị 2: Khuyến nghị KHÔNG dùng điều trị kết hợp thay vì chỉ dùng CBT-I đơn thuần - nói cách khác, CBT-I đơn thuần vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu so với việc thêm thuốc vào. Tuy nhiên, nhóm chuyên gia cũng nêu rõ ngoại lệ: những bệnh nhân ưu tiên tăng tổng thời gian ngủ càng sớm càng tốt trong quá trình điều trị, hoặc ít coi trọng việc giảm các triệu chứng ban ngày (như mệt mỏi, buồn ngủ), có thể cân nhắc lựa chọn điều trị kết hợp thay thế cho CBT-I đơn thuần.
Thứ bậc ưu tiên điều trị
Từ hai khuyến nghị trên, hướng dẫn của AASM đưa ra một thứ bậc ưu tiên rõ ràng cho điều trị mất ngủ mãn tính ở người lớn:
- CBT-I đơn thuần - lựa chọn ưu tiên hàng đầu.
- Điều trị kết hợp (CBT-I cộng với thuốc ngủ) - lựa chọn ưu tiên thứ hai.
- Chỉ dùng thuốc đơn thuần - lựa chọn ít được ưu tiên nhất.
Những loại thuốc được nghiên cứu
Các bằng chứng làm nền tảng cho hướng dẫn này đến từ các thử nghiệm lâm sàng đánh giá việc kết hợp CBT-I với từng loại thuốc cụ thể, bao gồm: lormetazepam, temazepam, zolpidem, zopiclone, và trazodone. Mỗi loại thuốc này đều đã được nghiên cứu riêng khi phối hợp cùng CBT-I trong các thử nghiệm được nhóm chuyên gia AASM rà soát.
Ý nghĩa với người đang mất ngủ kéo dài
Hướng dẫn này cho thấy CBT-I vẫn là nền tảng điều trị mất ngủ mãn tính, và việc thêm thuốc vào không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích vượt trội, đồng thời có thể đi kèm tác dụng phụ như buồn ngủ vào buổi sáng hôm sau. Với những người ưu tiên cải thiện giấc ngủ nhanh hơn ngay từ đầu quá trình điều trị, điều trị kết hợp có thể là lựa chọn hợp lý, nhưng nên được thảo luận kỹ với bác sĩ hoặc chuyên gia về giấc ngủ dựa trên tình trạng và ưu tiên cá nhân của từng người.
Đây là hướng dẫn mang tính khuyến nghị có điều kiện, dựa trên bằng chứng được đánh giá là còn hạn chế, nên không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp. Nếu bạn gặp tình trạng mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn phương án điều trị phù hợp, thay vì tự ý dùng thuốc ngủ.
Nguồn: Journal of Clinical Sleep Medicine (AASM)
