Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome - IBS) là một rối loạn chức năng đường tiêu hóa mạn tính, thường gặp, đặc trưng bởi các cơn đau bụng tái diễn kèm theo thay đổi thói quen đại tiện. Điểm quan trọng cần hiểu là IBS không gây tổn thương thực thể nhìn thấy được ở ruột - nội soi hay xét nghiệm hình ảnh thường không phát hiện bất thường cấu trúc nào, dù các triệu chứng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống người bệnh. Về bản chất, IBS được xem là một rối loạn tương tác giữa não bộ và ruột (disorder of gut-brain interaction).
Theo cách phân loại dựa trên đặc điểm phân chủ đạo, IBS được chia thành bốn dạng:
Một kiểu phân được coi là chủ đạo khi xuất hiện từ 1/4 thời gian trở lên trong các đợt rối loạn đại tiện.
Triệu chứng cốt lõi là đau bụng, trung bình xuất hiện ít nhất 1 ngày/tuần, đi kèm rối loạn đại tiện - hoặc táo bón (nhiều ngày không đi ngoài, hoặc phải rặn nhiều khi đi ngoài), hoặc tiêu chảy (phân lỏng, nhiều nước, đi ngoài gấp), hoặc xen kẽ cả hai. Nhiều người bệnh còn gặp các triệu chứng nổi bật khác gồm:
Đau bụng và các rối loạn tiêu hóa thường liên quan trực tiếp đến việc đại tiện - cơn đau có thể giảm bớt sau khi đi ngoài, hoặc thay đổi mức độ theo tần suất và hình dạng phân.
Nguyên nhân chính xác của IBS đến nay vẫn chưa được xác định hoàn toàn rõ ràng, và cơ chế bệnh sinh được xem là đa yếu tố, bao gồm:
Đáng chú ý, ở một số người, IBS khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa cấp tính (viêm dạ dày - ruột do vi khuẩn hoặc virus) - tình trạng này được gọi là IBS sau nhiễm trùng (post-infection IBS), do nhiễm trùng có thể để lại những thay đổi kéo dài trong hệ vi sinh vật ruột và độ nhạy cảm của hệ thần kinh ruột.
Theo Mayo Clinic, một số yếu tố có thể khiến triệu chứng IBS xuất hiện hoặc trở nên nặng hơn:
Vì IBS không có tổn thương thực thể hay dấu ấn sinh học đặc hiệu để xét nghiệm trực tiếp, chẩn đoán chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng kết hợp loại trừ các bệnh lý thực thể khác. Tiêu chuẩn chẩn đoán được sử dụng rộng rãi hiện nay là tiêu chuẩn Rome IV, yêu cầu:
Các triệu chứng hỗ trợ thêm cho chẩn đoán (dù không nằm trong tiêu chí chính thức) gồm: tần suất phân bất thường, hình dạng phân bất thường, phải rặn khi đi ngoài, cảm giác mót đi ngoài gấp, cảm giác đi ngoài không hết, và có nhầy trong phân.
Bác sĩ thường sẽ khai thác kỹ tiền sử, khám lâm sàng, và có thể chỉ định thêm xét nghiệm (xét nghiệm máu, phân, hoặc nội soi trong một số trường hợp) để loại trừ các bệnh lý thực thể khác có triệu chứng tương tự như bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng), bệnh celiac, hoặc ung thư đại trực tràng - đặc biệt khi có các dấu hiệu cảnh báo như sụt cân không rõ nguyên nhân, đi ngoài ra máu, thiếu máu, hoặc khởi phát triệu chứng sau tuổi 50.
Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi IBS, nhưng triệu chứng có thể được kiểm soát tốt thông qua kết hợp nhiều biện pháp:
Vì đáp ứng điều trị khác nhau ở mỗi người, việc tìm ra phác đồ phù hợp thường cần thử nghiệm và điều chỉnh theo thời gian, dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người có triệu chứng nghi ngờ IBS, đặc biệt nếu có thêm dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, đi ngoài ra máu hoặc thiếu máu, nên đi khám để được chẩn đoán chính xác và loại trừ các bệnh lý thực thể khác trước khi bắt đầu điều trị.
Nguồn: Mayo Clinic - "Irritable bowel syndrome" (mayoclinic.org); National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH) - "Irritable Bowel Syndrome (IBS)" (niddk.nih.gov)
Nguồn: Mayo Clinic; NIDDK/NIH
