Xơ gan là hậu quả của tình trạng viêm gan kéo dài, khi mô gan khỏe mạnh dần bị thay thế bằng mô sẹo (xơ hóa). Theo Mayo Clinic, khi mô sẹo tích tụ ngày càng nhiều, gan mất dần khả năng thực hiện các chức năng sống còn như lọc độc tố, sản xuất protein đông máu và dự trữ năng lượng. Đây là bệnh lý tiến triển âm thầm — nhiều người không hề biết mình mắc bệnh cho đến khi gan đã tổn thương nghiêm trọng.
Theo Mayo Clinic và NIDDK (Viện Quốc gia Hoa Kỳ về Bệnh Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận), ba nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan là: rượu bia kéo dài, gan nhiễm mỡ không do rượu (liên quan béo phì, tiểu đường) và viêm gan virus B, C mạn tính. Khi gan liên tục bị tổn thương, nó cố tự phục hồi, nhưng chính quá trình này lại tạo thêm mô sẹo, khiến bệnh ngày càng nặng hơn.
Giới chuyên môn chia xơ gan thành hai giai đoạn chính. Giai đoạn "còn bù" là khi gan vẫn còn đủ mô lành để duy trì chức năng cơ bản — người bệnh thường không có triệu chứng hoặc chỉ mệt mỏi nhẹ, đôi khi xuất hiện các mạch máu hình mạng nhện dưới da. Giai đoạn này có thể kéo dài hơn 10 năm mà người bệnh không hay biết.
Khi bước sang giai đoạn "mất bù", gan không còn đủ khả năng bù trừ, kéo theo biến chứng nghiêm trọng: cổ trướng (tích dịch ổ bụng), phù chân, vàng da mắt, dễ bầm tím hoặc chảy máu do thiếu yếu tố đông máu, giãn — vỡ tĩnh mạch thực quản gây xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan (lú lẫn do độc tố tích tụ), suy thận và nguy cơ ung thư gan. Theo dữ liệu công bố trên PubMed/NCBI, tỷ lệ tử vong trong 1 năm tăng mạnh theo giai đoạn: khoảng 1% khi chưa giãn tĩnh mạch, khoảng 20% khi đã cổ trướng, và có thể trên 50% khi từng xuất huyết do giãn tĩnh mạch.
Bác sĩ chẩn đoán xơ gan dựa trên hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, đo độ đàn hồi gan) và đôi khi cần sinh thiết gan để xác định mức độ xơ hóa.
Theo MedlinePlus (NIH) và Mayo Clinic, chưa có phương pháp làm mô sẹo biến mất hoàn toàn, nhưng điều trị đúng nguyên nhân gốc — ngừng hẳn rượu bia, kiểm soát cân nặng và đường huyết, dùng thuốc kháng virus cho viêm gan B/C — có thể ngăn bệnh nặng thêm, thậm chí cải thiện phần nào chức năng gan nếu can thiệp sớm. Với biến chứng như cổ trướng hay giãn tĩnh mạch, bác sĩ có thể dùng thuốc, thủ thuật nội soi hoặc điều chỉnh chế độ ăn (hạn chế muối). Khi gan suy kiệt nặng, ghép gan là lựa chọn điều trị triệt để duy nhất.
Vì tổn thương do xơ hóa gần như không thể đảo ngược, phòng ngừa sớm có ý nghĩa quyết định: hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tiêm phòng và tầm soát viêm gan virus, tránh dùng chung kim tiêm, thận trọng khi dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng có thể hại gan.
Đây là thông tin khoa học chung, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn y tế cá nhân. Nếu nghi ngờ có dấu hiệu bệnh gan, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám cụ thể.
Nguồn: Mayo Clinic — Cirrhosis: Symptoms & causes, Diagnosis & treatment (mayoclinic.org); NIDDK/NIH — Cirrhosis (niddk.nih.gov); MedlinePlus/NIH — Cirrhosis (medlineplus.gov); PubMed/NCBI — nghiên cứu về giai đoạn lâm sàng và tỷ lệ tử vong trong xơ gan (ncbi.nlm.nih.gov).
Nguồn: Mayo Clinic / NIH
