Viêm gan virus là tình trạng gan bị viêm do một trong năm loại virus: A, B, C, D và E. Theo Báo cáo Viêm gan Toàn cầu 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), riêng viêm gan B và C đã gây ra hơn 95% số ca tử vong liên quan đến viêm gan virus trên toàn thế giới — cho thấy đây vẫn là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn nhất hiện nay, dù đã có vắc-xin và thuốc điều trị hiệu quả.
Viêm gan A và E thường gây bệnh cấp tính, lây qua thực phẩm hoặc nước uống nhiễm bẩn, phần lớn tự khỏi sau vài tuần. Ngược lại, viêm gan B, C và D có thể chuyển thành mạn tính, âm thầm phá hủy gan trong nhiều năm. Viêm gan B và D lây qua đường máu và dịch cơ thể (quan hệ tình dục không an toàn, dùng chung kim tiêm, từ mẹ sang con khi sinh); virus D chỉ gây bệnh ở người đã nhiễm virus B. Viêm gan C cũng lây chủ yếu qua đường máu, phổ biến nhất qua dùng chung dụng cụ tiêm chích.
Nhiều người nhiễm viêm gan mạn tính không có triệu chứng trong thời gian dài. Khi xuất hiện, các dấu hiệu thường gặp gồm mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau vùng bụng trên, nước tiểu sẫm màu, vàng da và vàng mắt.
Theo WHO, năm 2024 có khoảng 240 triệu người sống chung với viêm gan B mạn tính (2,9% dân số thế giới) và khoảng 47 triệu người nhiễm viêm gan C mạn tính (0,6% dân số thế giới). Cùng năm, ước tính 1,1 triệu người tử vong vì viêm gan B và 240.000 người tử vong vì viêm gan C — phần lớn do biến chứng xơ gan và ung thư gan tích lũy sau nhiều năm nhiễm virus không được phát hiện.
Khoảng cách giữa số người mắc bệnh và số người được điều trị vẫn rất lớn: chưa đến 5% người nhiễm viêm gan B được điều trị, trong khi chỉ khoảng 20% người nhiễm viêm gan C được điều trị kể từ năm 2015 — thời điểm thuốc kháng virus DAA với tỷ lệ khỏi bệnh khoảng 95% ra đời. WHO nhận định thế giới chưa đi đúng lộ trình loại trừ viêm gan virus vào năm 2030.
Theo Harvard Health, vắc-xin viêm gan B — thường gồm ba mũi — có hiệu quả bảo vệ khoảng 90% và đã vào chương trình tiêm chủng trẻ em ở nhiều quốc gia; người lớn nguy cơ cao cũng nên tiêm phòng. Vắc-xin viêm gan A cũng có sẵn, khuyến nghị cho người du lịch vùng nguy cơ cao hoặc có bệnh gan mạn tính. Chưa có vắc-xin cho viêm gan C, nên cách phòng ngừa chính là tránh dùng chung kim tiêm, đảm bảo an toàn truyền máu và quan hệ tình dục an toàn.
Vì viêm gan B và C mạn tính thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi gan tổn thương nặng, người trưởng thành nên xét nghiệm tầm soát viêm gan C ít nhất một lần trong đời, và phụ nữ mang thai cùng nhóm nguy cơ cao nên được sàng lọc viêm gan B. Phát hiện sớm giúp điều trị kháng virus kịp thời, ngăn tiến triển thành xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.
Đây là thông tin khoa học chung, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn y tế cá nhân. Nếu có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ nhiễm bệnh, hãy đến cơ sở y tế để được xét nghiệm cụ thể.
Nguồn: WHO — Global Hepatitis Report 2026, Hepatitis B & C fact sheets (who.int); Harvard Health — Hepatitis B, Chronic Hepatitis (health.harvard.edu); MedlinePlus/NIH — Hepatitis (medlineplus.gov); NIDDK/NIH — Viral Hepatitis (niddk.nih.gov).
Nguồn: WHO / Harvard Health / NIH
