WHO cập nhật hướng dẫn điều trị HIV: ưu tiên phác đồ dolutegravir, thêm lựa chọn mới cho phòng lao và mẹ truyền con
Ngày 7/1/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố bản cập nhật hướng dẫn lâm sàng về quản lý và điều trị HIV, dành cho nhân viên y tế và các chương trình y tế quốc gia. HIV hiện chưa thể loại bỏ hẳn khỏi cơ thể, nhưng nếu điều trị đúng và đều đặn, người nhiễm HIV có thể kiểm soát tốt vi rút, sống khỏe mạnh lâu dài. Dưới đây là những điểm mới quan trọng nhất.
1. Phác đồ nền dolutegravir (DTG) tiếp tục là lựa chọn hàng đầu
Dolutegravir (DTG) là thuốc kháng vi rút thuộc nhóm ức chế men tích hợp, giúp ngăn HIV chèn vật liệu di truyền của nó vào tế bào người. WHO khẳng định lại các phác đồ nền DTG vẫn nên được ưu tiên trong cả hai trường hợp:
- Điều trị khởi đầu (first-line) — phác đồ đầu tiên cho người mới được chẩn đoán nhiễm HIV.
- Điều trị tiếp theo (subsequent therapy) — khi phác đồ trước đó không còn kiểm soát tốt vi rút và cần chuyển đổi.
Lý do: DTG hiệu quả cao, dung nạp tốt (ít tác dụng phụ), và ngưỡng kháng thuốc cao hơn nhiều loại thuốc khác, giúp phác đồ duy trì hiệu quả lâu dài.
2. Đổi ưu tiên thuốc ức chế protease: darunavir/ritonavir lên hàng đầu
Thuốc ức chế protease là nhóm thuốc kháng vi rút chặn một loại enzyme (men) mà HIV cần để tạo ra các hạt vi rút mới có khả năng lây nhiễm, thường dùng khi các phác đồ khác không phù hợp hoặc không còn hiệu quả. Khi cần dùng nhóm thuốc này, WHO khuyến nghị:
- Darunavir/ritonavir nay là lựa chọn ưu tiên cho cả người lớn, thanh thiếu niên và trẻ em.
- Thay thế cho hai lựa chọn trước đây là atazanavir/ritonavir và lopinavir/ritonavir.
3. Dự phòng lao ở người nhiễm HIV: ưu tiên phác đồ 3 tháng uống hàng tuần (3HP)
Người nhiễm HIV có nguy cơ mắc lao cao hơn, nên dự phòng lao (điều trị lao tiềm ẩn - TPT) là phần quan trọng trong chăm sóc HIV. WHO khuyến nghị ưu tiên phác đồ:
- 3HP: kết hợp isoniazid và rifapentine, uống hàng tuần, kéo dài 3 tháng.
Phác đồ này có tỷ lệ hoàn thành điều trị cao hơn và độc tính lên gan thấp hơn so với phác đồ isoniazid đơn độc kéo dài trước đây (thường uống hàng ngày trong 6-9 tháng, thậm chí lâu hơn ở một số nơi). Phác đồ isoniazid đơn độc kéo dài vẫn được giữ lại như lựa chọn thay thế, tùy điều kiện từng chương trình y tế.
4. Cập nhật dự phòng lây truyền từ mẹ sang con và khi cho con bú
Hướng dẫn cũng điều chỉnh phác đồ dự phòng sau sinh cho trẻ sơ sinh có nguy cơ lây nhiễm HIV từ mẹ, nhằm bảo vệ trẻ tốt hơn trong giai đoạn bú mẹ — một trong những giai đoạn còn nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con nếu không được dự phòng đúng cách.
5. Cho phép tái sử dụng tenofovir và abacavir trong phác đồ tiếp theo
Trước đây, khi một phác đồ không còn hiệu quả, các thuốc như tenofovir và abacavir (nhóm ức chế men sao chép ngược nucleoside) thường bị loại bỏ hoàn toàn khỏi phác đồ tiếp theo. Hướng dẫn mới cho phép tái sử dụng hai thuốc này trong phác đồ kế tiếp, dựa trên bằng chứng kết quả điều trị được cải thiện, cùng lợi thế vận hành và khả năng tiết kiệm chi phí cho các chương trình y tế.
Các khuyến nghị nói trên sẽ được WHO tích hợp vào bộ hướng dẫn HIV hợp nhất, dự kiến hoàn thiện trong năm 2026.
Lưu ý dành cho người đọc
Đây là hướng dẫn kỹ thuật dành cho bác sĩ và các chương trình y tế, không phải chỉ định điều trị cho từng cá nhân cụ thể. Nếu bạn hoặc người thân đang điều trị HIV, đừng tự ý thay đổi thuốc hay phác đồ đang dùng — hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị HIV của mình để biết liệu các cập nhật này có phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn hay không.
Nguồn: WHO