Tự kỷ "chức năng cao" ở người lớn: Vì sao ngày càng nhiều người tự hỏi "Tôi có nằm trong phổ tự kỷ không?"
Ngày càng có nhiều người trưởng thành tìm đến bác sĩ với câu hỏi: "Liệu tôi có nằm trong phổ tự kỷ không?". Đây là ghi nhận từ một bài tổng quan lâm sàng mới đăng trên tạp chí Mayo Clinic Proceedings (số tháng 5/2026), do hai bác sĩ tâm thần J. Michael Bostwick và Alastair J.S. McKean (Khoa Tâm thần và Tâm lý học, Mayo Clinic) thực hiện. Bài viết lý giải vì sao dạng tự kỷ "chức năng cao" - từng được gọi là hội chứng Asperger - thường bị bỏ sót cho đến khi người bệnh đã trưởng thành, và bác sĩ đa khoa nên nhận diện, hỗ trợ nhóm này ra sao.
Vì sao tỷ lệ tự kỷ tăng gần gấp đôi sau năm 2013
Một mốc quan trọng là việc xuất bản Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần phiên bản 5 (DSM-5) năm 2013. Trước đó, y học phân chia các biểu hiện tự kỷ thành 4 chẩn đoán riêng biệt; DSM-5 đã gộp cả 4 thành một khái niệm duy nhất - rối loạn phổ tự kỷ (autism spectrum disorder, ASD) - phản ánh quan điểm đây là một dải biểu hiện liên tục, không phải các bệnh tách biệt.
Sau thay đổi này, tỷ lệ tự kỷ được ghi nhận tại Mỹ đã tăng gần gấp đôi, hiện chiếm hơn 2% dân số. Phần lớn mức tăng không đến từ các ca tự kỷ điển hình, mức độ nặng, mà từ nhóm trước đây gọi là hội chứng Asperger/"tự kỷ chức năng cao" - người có ngôn ngữ phát triển bình thường, trí tuệ không suy giảm, nhưng có khác biệt trong giao tiếp xã hội và hành vi/sở thích lặp lại, giới hạn. Đây cũng là nhóm thường chỉ được phát hiện khi đã trưởng thành, chứ không phải từ thời thơ ấu.
1 trong 45 người lớn
Các tác giả dẫn số liệu ước tính hiện nay cứ khoảng 1 trong 45 người trưởng thành mang chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ. Điểm mấu chốt: những người được chẩn đoán muộn thường có ngôn ngữ trôi chảy, trí tuệ nguyên vẹn, và đã tự phát triển các chiến lược ứng phó xã hội khá tinh vi để hòa nhập - hiện tượng gọi là "masking" (che giấu/ngụy trang biểu hiện tự kỷ trước người xung quanh).
Các tác giả nhấn mạnh: rối loạn phổ tự kỷ không "xuất hiện mới" ở tuổi trưởng thành, mà là đặc điểm phát triển thần kinh có từ thời thơ ấu, chỉ đơn giản chưa được nhận diện đúng lúc - do triệu chứng kín đáo, khả năng bù trừ tốt, hoặc định kiến trước đây cho rằng tự kỷ chỉ biểu hiện rõ ở trẻ nhỏ.
Vì sao bác sĩ đa khoa ngày càng được hỏi câu này
Nhận thức cộng đồng về phổ tự kỷ đang tăng nhanh, một phần nhờ truyền thông và các cộng đồng chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Trong khi đó, nguồn lực chuyên khoa tâm thần/tâm lý có kinh nghiệm đánh giá tự kỷ ở người lớn lại khan hiếm, khiến ngày càng nhiều người mang câu hỏi này đến gặp bác sĩ chăm sóc ban đầu trước tiên. Bác sĩ đa khoa cần biết nhận diện các dấu hiệu gợi ý (khó khăn kéo dài trong quan hệ xã hội, nhạy cảm giác quan, gắn bó chặt với thói quen/sở thích hẹp, mệt mỏi do phải "diễn" quy tắc xã hội mỗi ngày), trao đổi cởi mở, và giới thiệu đúng hướng đến chuyên gia khi cần.
Một số điều cần lưu ý
- Rối loạn phổ tự kỷ là một đặc điểm phát triển thần kinh, không phải "căn bệnh" cần chữa khỏi - mục tiêu hỗ trợ là giúp người trong phổ tự kỷ hiểu bản thân và giảm căng thẳng do phải gồng ép, che giấu bản thân.
- Không thể tự chẩn đoán qua trắc nghiệm trên mạng; cần được chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần có kinh nghiệm đánh giá bài bản.
- Chẩn đoán muộn không đồng nghĩa "ít nghiêm trọng hơn" - nhiều người trưởng thành từng trải qua nhiều năm căng thẳng, lo âu, hiểu lầm về bản thân trước khi được chẩn đoán đúng.
Nếu bạn hoặc người thân có băn khoăn kéo dài về giao tiếp xã hội hoặc nghi ngờ mình thuộc phổ tự kỷ, nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được thăm khám cụ thể - bài viết này chỉ cung cấp thông tin khoa học tổng quan, không thay thế chẩn đoán cá nhân.
Nguồn: Mayo Clinic Proceedings