Khớp háng "dual-mobility": giải pháp giảm 70% nguy cơ trật khớp cho người cao tuổi gãy cổ xương đùi
Gãy cổ xương đùi là một trong những chấn thương nghiêm trọng và thường gặp nhất ở người cao tuổi, đặc biệt khi xương đã giòn yếu do loãng xương. Chỉ một cú ngã tưởng chừng nhẹ cũng có thể khiến cổ xương đùi — đoạn xương nối giữa chỏm xương đùi (khớp với ổ cối xương chậu) và thân xương đùi — bị gãy và di lệch. Đây là loại chấn thương nguy hiểm không chỉ vì đau đớn và mất khả năng đi lại ngay lập tức, mà còn vì hệ lụy lâu dài: người bệnh phải nằm bất động kéo dài, dễ gặp biến chứng như viêm phổi, huyết khối tĩnh mạch, suy giảm chức năng vận động, và nguy cơ tử vong trong năm đầu sau gãy xương tăng đáng kể so với người cùng tuổi không bị gãy xương. Với các trường hợp gãy di lệch (đầu xương lệch khỏi vị trí bình thường), phẫu thuật thay khớp háng toàn phần thường là phương án điều trị được lựa chọn.
Vấn đề: biến chứng trật khớp sau mổ
Một trong những biến chứng thường gặp nhất sau phẫu thuật thay khớp háng toàn phần là trật khớp — chỏm nhân tạo bị lệch ra khỏi ổ cối nhân tạo, thường xảy ra khi bệnh nhân cúi người, xoay chân hoặc ngồi ở tư thế nhất định. Trật khớp gây đau đớn dữ dội, buộc phải nắn lại khớp (đôi khi cần phẫu thuật lại), kéo dài thời gian nằm viện và làm tăng chi phí điều trị — đặc biệt đáng lo ngại ở người cao tuổi vốn đã yếu và khó phục hồi.
Trong khớp háng nhân tạo tiêu chuẩn, chỏm khớp (một khối cầu duy nhất) khớp trực tiếp vào ổ cối. Khớp "dual-mobility" (ổ cối hai lớp chuyển động, viết tắt DM-THR) có thiết kế khác: một chỏm nhỏ bằng kim loại được lồng bên trong một lớp lót nhựa (polyethylene) hình cầu lớn hơn, và chính lớp lót này mới chuyển động trong ổ cối nhân tạo. Nhờ có hai lớp chuyển động thay vì một, khớp có biên độ vận động lớn hơn trước khi chỏm có nguy cơ trật ra ngoài, giúp khớp ổn định hơn đáng kể.
Nghiên cứu Duality: bằng chứng từ thử nghiệm quy mô lớn
Để kiểm chứng liệu thiết kế này có thực sự giúp giảm biến chứng trên thực tế lâm sàng hay không, nhóm nghiên cứu do GS. Nils Hailer (Đại học Uppsala, Thụy Điển) và GS. Xavier Griffin (Đại học Queen Mary London, Anh) dẫn đầu đã thực hiện thử nghiệm mang tên Duality — một nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng, đa trung tâm, quy mô quốc tế, vừa công bố trên tạp chí The Lancet ngày 2/7/2026.
Thử nghiệm được tiến hành tại 44 bệnh viện (20 bệnh viện ở Thụy Điển và 24 bệnh viện ở Anh), trên 1.600 bệnh nhân từ 65 tuổi trở lên bị gãy cổ xương đùi di lệch. Bệnh nhân được phân ngẫu nhiên để nhận một trong hai loại khớp: khớp háng nhân tạo toàn phần dual-mobility (DM-THR) hoặc khớp háng nhân tạo toàn phần tiêu chuẩn (THR).
Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt:
- Tỷ lệ trật khớp ở nhóm dùng DM-THR: 1,3%
- Tỷ lệ trật khớp ở nhóm dùng khớp tiêu chuẩn: 4,2%
- Tương đương mức giảm khoảng 70% nguy cơ trật khớp khi dùng khớp dual-mobility
Nguy cơ biến chứng phẫu thuật nói chung cũng thấp hơn ở nhóm DM-THR. Đáng chú ý, hai nhóm không có khác biệt đáng kể về tỷ lệ nhiễm trùng, tỷ lệ tử vong, hay chất lượng cuộc sống sau 1 năm theo dõi — nghĩa là lợi ích giảm trật khớp không đi kèm đánh đổi nào về các chỉ số an toàn quan trọng khác.
Ý nghĩa thực tiễn
Theo nhóm nghiên cứu, một điểm đáng chú ý của kết quả này là DM-THR không đòi hỏi công nghệ mới hay đào tạo phẫu thuật đặc biệt — dụng cụ và kỹ thuật mổ về cơ bản tương tự khớp tiêu chuẩn. Điều này có nghĩa là các bệnh viện có thể áp dụng ngay trong thực hành phẫu thuật hiện có, mà không cần đầu tư thêm đáng kể về thiết bị hay tập huấn. Nhóm tác giả nhận định đây là một cách bảo vệ bệnh nhân cao tuổi khỏi một biến chứng đau đớn và tốn kém, với chi phí thấp.
Đây là kết quả từ một thử nghiệm lâm sàng cụ thể, mang tính chất thông tin khoa học chung. Việc lựa chọn loại khớp nhân tạo nào phù hợp với từng trường hợp gãy xương cụ thể cần do bác sĩ phẫu thuật chấn thương chỉnh hình trực tiếp thăm khám và quyết định, dựa trên tình trạng xương, sức khỏe tổng thể và các yếu tố nguy cơ riêng của từng bệnh nhân.
Nguồn: The Lancet (2/7/2026), DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00759-2 — "Dual mobility versus standard cups in total hip replacement for displaced femoral neck fractures (Duality): an international, multicentre, randomised, controlled, superiority trial". Xem bài gốc
Nguồn: The Lancet