Đa xơ cứng: thuốc rẻ hơn rituximab cho hiệu quả tương đương ocrelizumab trong nghiên cứu OVERLORD-MS
Một thử nghiệm lâm sàng lớn vừa công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM) cho thấy rituximab — một loại thuốc sinh học đã hết bằng sáng chế, giá thành thấp hơn nhiều — mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh đa xơ cứng thể tái phát (relapsing multiple sclerosis) tương đương với ocrelizumab, loại thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (EMA) phê duyệt chính thức cho bệnh này. Cả hai thuốc đều thuộc nhóm kháng thể đơn dòng nhắm vào tế bào lympho B (kháng CD20), cơ chế điều trị đang được xem là nền tảng quan trọng trong kiểm soát đa xơ cứng tái phát hiện nay.
Thiết kế nghiên cứu OVERLORD-MS
Nghiên cứu mang tên OVERLORD-MS là thử nghiệm pha 3, đa trung tâm, mù đôi, kiểm định theo mô hình không thua kém (noninferiority) — nghĩa là mục tiêu chính không phải chứng minh thuốc mới tốt hơn, mà chứng minh thuốc rẻ hơn (rituximab) không kém hiệu quả so với thuốc đối chứng đã được phê duyệt (ocrelizumab) quá một ngưỡng chấp nhận được định trước. Nghiên cứu được thực hiện tại 12 khoa thần kinh ở Na Uy và Thụy Điển trong giai đoạn 2020-2022, không có tài trợ từ các công ty thương mại.
Nghiên cứu tuyển chọn 216 bệnh nhân mới được chẩn đoán đa xơ cứng thể tái phát, có hoạt động bệnh gần đây, mức độ tàn tật theo thang điểm EDSS từ 0 đến 4 (mức độ nhẹ đến trung bình), và chưa từng dùng bất kỳ thuốc điều trị bệnh (DMT-naïve) nào trước đó. Bệnh nhân được phân bổ ngẫu nhiên theo tỷ lệ 3:2 vào hai nhóm:
- Nhóm rituximab (n=132): truyền tĩnh mạch liều đầu 1000mg, sau đó 500mg mỗi 6 tháng.
- Nhóm ocrelizumab (n=84): truyền tĩnh mạch liều đầu và các liều tiếp theo đều 600mg, mỗi 6 tháng.
Bệnh nhân được điều trị trong 24 tháng và theo dõi đến tháng thứ 30.
Kết quả trên hình ảnh MRI và trên lâm sàng
Kết quả chính của nghiên cứu là số tổn thương mới hoặc lan rộng trên phim cộng hưởng từ (MRI) chuỗi xung T2, đánh giá từ tháng thứ 6 đến tháng thứ 24 điều trị. Rituximab cho thấy không thua kém ocrelizumab: chênh lệch nguy cơ giữa hai nhóm là -2,6% (khoảng tin cậy 95%: từ -9,4% đến 4,3%), nằm gọn trong ngưỡng không thua kém 10 điểm phần trăm mà nhóm nghiên cứu đã định trước.
Về các kết quả lâm sàng phụ, tỷ lệ tái phát bệnh hàng năm ở cả hai nhóm đều thấp: 0,09 ở nhóm rituximab so với 0,04 ở nhóm ocrelizumab. Tỷ lệ bệnh nhân có tiến triển tàn tật kéo dài từ 6 tháng trở lên là 3% ở nhóm rituximab, so với 7% ở nhóm ocrelizumab. Về an toàn, tỷ lệ biến cố bất lợi và biến cố bất lợi nghiêm trọng tương đương giữa hai nhóm, không ghi nhận khác biệt đáng kể.
Ý nghĩa thực tiễn
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu nằm ở khía cạnh chi phí điều trị. Rituximab hiện được dùng cho đa xơ cứng theo dạng off-label (ngoài chỉ định chính thức được phê duyệt), nhưng thuốc đã hết thời hạn bảo hộ bằng sáng chế nên giá thành rẻ hơn đáng kể so với ocrelizumab — loại thuốc được phê duyệt chính thức cho chỉ định này. Nếu kết quả này được áp dụng rộng rãi hơn trong thực hành lâm sàng, các hệ thống y tế có thể tiết kiệm được chi phí điều trị đáng kể mà không phải đánh đổi bằng hiệu quả kiểm soát bệnh.
Giáo sư Øivind Torkildsen (Đại học Bergen, Bệnh viện Haukeland, Na Uy), một trong những tác giả của nghiên cứu, nhận định: "Nghiên cứu này cho thấy điều trị đa xơ cứng hiệu quả cao có thể thực hiện với chi phí thấp hơn đáng kể mà không ảnh hưởng đến kết quả điều trị của bệnh nhân."
Lưu ý
Đây là kết quả từ một nghiên cứu khoa học được thực hiện trên nhóm bệnh nhân cụ thể (mới chẩn đoán, hoạt động bệnh gần đây, chưa từng dùng thuốc điều trị), không phải khuyến nghị áp dụng cho mọi trường hợp đa xơ cứng. Việc lựa chọn thuốc điều trị đa xơ cứng cần dựa trên đánh giá cụ thể của bác sĩ chuyên khoa thần kinh, cân nhắc tình trạng bệnh, quy định phê duyệt thuốc tại từng quốc gia và các yếu tố cá nhân khác. Nếu bạn hoặc người thân đang mắc đa xơ cứng hoặc nghi ngờ có triệu chứng liên quan, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị.
Nguồn: The New England Journal of Medicine (NEJM) — "Rituximab versus Ocrelizumab in Newly Diagnosed Relapsing Multiple Sclerosis" (nghiên cứu OVERLORD-MS), công bố trực tuyến 1/7/2026: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2600993