AI phát hiện ung thư tụy sớm hơn tới 3 năm trước khi có chẩn đoán lâm sàng
Một mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) do Mayo Clinic phát triển có thể giúp các bác sĩ chuyên khoa phát hiện ung thư tụy — một trong những loại ung thư có tỷ lệ tử vong cao nhất — ngay trên phim chụp cắt lớp vi tính (CT) bụng thông thường, sớm hơn tới ba năm so với thời điểm bệnh nhân được chẩn đoán chính thức. Đây là kết quả của một nghiên cứu xác nhận quy mô lớn vừa được công bố trên tạp chí Gut, đánh dấu một cột mốc quan trọng sau nhiều năm nghiên cứu của Mayo Clinic nhằm phát hiện sớm căn bệnh này.
Mô hình hoạt động thế nào
Mô hình AI có tên REDMOD (Radiomics-based Early Detection Model) được huấn luyện để nhận diện những dấu hiệu rất tinh vi của bệnh trên mô tụy — vốn "trông vẫn bình thường" bằng mắt thường của bác sĩ X-quang — trước khi khối u thực sự hình thành và có thể nhìn thấy được. Nhóm nghiên cứu đã dùng mô hình để phân tích gần 2.000 phim CT, bao gồm cả phim của những bệnh nhân sau này được chẩn đoán ung thư tụy nhưng tại thời điểm chụp đã được bác sĩ đọc kết quả là "bình thường".
Điểm khác biệt của nghiên cứu lần này là mô hình được xác nhận (validate) bằng dữ liệu và quy trình mô phỏng sát với thực hành lâm sàng thật — dùng phim CT từ nhiều bệnh viện khác nhau, nhiều hệ thống máy chụp và nhiều quy trình chụp khác nhau, thay vì chỉ thử nghiệm trong điều kiện lý tưởng của phòng thí nghiệm.
Kết quả chính
Theo kết quả công bố, mô hình REDMOD xác định được 73% số ca ung thư tụy ở giai đoạn "tiền chẩn đoán" — tức là trước khi bệnh nhân chính thức được chẩn đoán mắc bệnh — với thời gian phát hiện sớm trung bình khoảng 16 tháng, và trong một số trường hợp lên tới 3 năm.
Tiến sĩ Ajit Goenka, một trong những tác giả chính của nghiên cứu, nhận định: "AI này giờ đây có thể nhận ra dấu hiệu đặc trưng của ung thư ngay cả khi tụy trông có vẻ bình thường, và có thể làm điều đó một cách đáng tin cậy theo thời gian cũng như ở nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau."
Ý nghĩa và bước tiếp theo
Ung thư tụy thường được phát hiện muộn vì giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ ràng, khiến phần lớn bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị khỏi. Việc phát hiện sớm hơn — ngay cả khi khối u chưa hình thành rõ — có thể mở ra cơ hội can thiệp và điều trị triệt để cho nhiều bệnh nhân hơn.
Nghiên cứu hiện đang được đưa vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng tiếp theo mang tên AI-PACED (Artificial Intelligence for Pancreatic Cancer Early Detection), nhằm đánh giá cách các bác sĩ lâm sàng có thể tích hợp công cụ phát hiện bằng AI này vào việc chăm sóc cho những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc ung thư tụy.
Các chuyên gia lưu ý đây vẫn là một công cụ hỗ trợ chẩn đoán đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa phải là công cụ sàng lọc đại trà, và người dân nên tiếp tục thăm khám định kỳ, trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ (tiền sử gia đình, hút thuốc, tiểu đường mới khởi phát ở người lớn tuổi...) thay vì tự ý yêu cầu xét nghiệm AI này.
Nguồn: Mayo Clinic News Network
