Thời gian gần đây, "peptide" trở thành từ khóa xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội và các trang quảng cáo thực phẩm chức năng, thuốc tiêm "tăng cường sức khỏe". Nhưng peptide thực chất là gì, và vì sao giới chuyên môn tại Harvard Medical School lại lên tiếng cảnh báo về loại sản phẩm tiêm peptide đang được rao bán tràn lan trên internet? Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin từ Harvard Health Publishing để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nhóm chất này.
Peptide là những chuỗi ngắn các axit amin — đơn vị cấu tạo cơ bản của protein. Trong cơ thể, peptide đóng vai trò điều phối nhiều hoạt động sinh học quan trọng: từ điều hòa hormone, hỗ trợ hệ miễn dịch, tham gia quá trình tái tạo mô, thúc đẩy tăng trưởng, cho đến kiểm soát phản ứng viêm và hoạt động tiêu hóa. Một số peptide được cơ thể tự sản sinh một cách tự nhiên, trong khi nhiều loại khác được các nhà khoa học tổng hợp trong phòng thí nghiệm nhằm mục đích nghiên cứu hoặc điều trị bệnh.
Chính vì phổ tác dụng sinh học rộng và đa dạng như vậy, peptide đã trở thành đối tượng được nhiều công ty khai thác cho mục đích thương mại — từ thuốc điều trị được kiểm định nghiêm ngặt cho đến các sản phẩm tiêm không rõ nguồn gốc được quảng cáo là "bí quyết" phục hồi cơ thể, chống lão hóa.
Một điểm đáng lo ngại mà Harvard Health Publishing nhấn mạnh là làn sóng các sản phẩm peptide dạng tiêm đang được quảng cáo tràn lan trên mạng, nhưng không được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt. Những sản phẩm này thuộc về một thị trường "chợ xám" (gray market) — nghĩa là chúng được sản xuất trong điều kiện không rõ ràng, không được giám sát chất lượng, và phần lớn có nguồn gốc từ nước ngoài, nơi các quy định kiểm soát dược phẩm lỏng lẻo hơn. Bốn loại peptide tiêm được quảng cáo phổ biến nhất bao gồm:
Điểm chung của cả bốn loại peptide này là chúng đều chưa được các cơ quan quản lý dược phẩm hay bất kỳ tổ chức chuyên môn nào kiểm chứng về tính an toàn và hiệu quả trên người.
Bên cạnh nhóm peptide tiêm, một số peptide khác xuất hiện trong các sản phẩm thực phẩm chức năng dạng uống, vốn phổ biến hơn và nhìn chung ít rủi ro hơn dạng tiêm trực tiếp vào cơ thể:
Dù ít nguy cơ hơn peptide tiêm, các sản phẩm này vẫn cần được nhìn nhận với sự thận trọng nhất định, vì mức độ bằng chứng khoa học ủng hộ các công dụng được quảng cáo không đồng đều giữa các loại.
Để làm rõ sự khác biệt giữa peptide "chợ đen" và peptide dược phẩm chính thống, Harvard Health Publishing nêu ra một số ví dụ về thuốc peptide đã được FDA phê duyệt, có bằng chứng hiệu quả rõ ràng qua các thử nghiệm lâm sàng:
Điểm khác biệt cốt lõi là những thuốc này trải qua quy trình thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt, được FDA phê duyệt, sản xuất theo tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng dược phẩm, và được kê đơn, theo dõi bởi bác sĩ — hoàn toàn khác với các peptide tiêm trôi nổi trên mạng.
Vì được sản xuất ngoài hệ thống kiểm soát chất lượng dược phẩm chính thống, các peptide tiêm quảng cáo trên mạng tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lo ngại:
Đây là những rủi ro có thật đã được báo cáo, trong khi lợi ích được quảng cáo lại chưa có bằng chứng khoa học vững chắc để kiểm chứng.
Bác sĩ Pieter Cohen, Phó Giáo sư Y khoa tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School), đưa ra những cảnh báo thẳng thắn về xu hướng sử dụng peptide tiêm hiện nay. Theo ông, khi các peptide được quảng cáo tràn lan trên mạng, những tuyên bố về công dụng sức khỏe của chúng chưa hề được bất kỳ nhóm chuyên gia nào, FDA, hay bất kỳ tổ chức nào khác thẩm định hay xác nhận. Ông nhấn mạnh rằng về bản chất, người dùng các sản phẩm này đang tự biến mình thành đối tượng thử nghiệm khi tiêm các axit amin chưa rõ nguồn gốc, chưa qua kiểm định vào cơ thể mình.
Với tư cách là một bác sĩ lâm sàng, ông Cohen khẳng định rõ ràng rằng ông không khuyến nghị bất kỳ ai tự tiêm peptide cho bản thân. Thay vào đó, ông khuyên mọi người nên tập trung vào những nền tảng sức khỏe cơ bản đã được khoa học chứng minh hiệu quả: tập luyện đầy đủ và đúng cách, ăn uống hợp lý, ngủ đủ giấc, đồng thời tránh sử dụng rượu bia và các sản phẩm chứa nicotine.
Peptide là một nhóm chất sinh học đa dạng, đóng vai trò quan trọng trong nhiều hoạt động của cơ thể, và một số loại peptide dược phẩm — như insulin, semaglutide hay tirzepatide — thực sự đã mang lại lợi ích điều trị được chứng minh rõ ràng qua các nghiên cứu lâm sàng nghiêm ngặt. Tuy nhiên, làn sóng peptide tiêm được quảng cáo trên mạng như BPC-157, GHK-Cu, TB-500 hay CJC-1295 lại là một câu chuyện hoàn toàn khác: chưa được FDA phê duyệt, sản xuất trong điều kiện không được kiểm soát, và tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe thực sự trong khi lợi ích vẫn chỉ dừng ở mức quảng cáo, chưa có bằng chứng khoa học vững chắc.
Nếu bạn đang cân nhắc sử dụng bất kỳ sản phẩm peptide nào — dù dạng tiêm hay thực phẩm chức năng — hãy trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt nếu bạn có sẵn bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị khác. Bài viết này chỉ nhằm cung cấp thông tin khoa học chung, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay điều trị y tế từ bác sĩ.
Nguồn: Harvard Health Publishing
